In Vlaanderen doen 25 mensen per dag een zelfmoordpoging, 3 daarvan slagen in hun opzet. Harde cijfers op de nuchtere maag op zondag. Meer nog als je weet dat de hulpverlening onderbemand is en extra middelen nodig heeft. Tot 40 mensen met al te donkere gedachten per dag vangen ze op bij de Zelfmoordlijn en dat met uitsluitend vrijwilligers. Als je hier even bij stilstaat, moet er in de eigen familie – en vriendenkring zeker ook iemand zitten die grondig met het leven worstelt.

Lees meer op innerfreedom.be

In het artikel in De Zondag verwees men mee naar onze Vlaamse cultuur als oorzaak, waar meer zaken verzwegen worden in plaats van besproken. Dit is in vergelijking met bijvoorbeeld Nederland een hemelsbreed verschil. Op zelfmoordgedachten en psychische problemen in het algemeen heerst nog steeds een enorm taboe: erover praten lukt niet of nauwelijks en laat het nu juist datgene zijn wat nodig is om het beter te maken. Wie fysiek gekwetst is gaat naar de huisdokter; wie psychisch lijdt, vindt vooral pillen en niet de therapeut. Psychisch lijden doe je schijnbaar alleen en in stilte. Jongeren praten in dat geval vooral met elkaar en niet met ouders of hulpverleners. Maar ook de groep tussen 45 en 60 volhardt in de omerta en zoekt geen hulp.

Sinds enige tijd proberen diverse BV’s mee het tij te keren door open te praten over hun eigen problemen: angsten, depressies, … Het doel is duidelijk de Vlaming te leren praten over wat er in zijn hoofd en hart omgaat. Ongetwijfeld lovenswaardige initiatieven, maar waar leren we praten en ons uit te drukken ? Op de school. Het is dan ook volstrekt onbegrijpelijk dat in een land dat koploper is in West – Europa met het aantal zelfmoorden per dag er nog steeds geen vak “welbevinden”, “levensbeschouwing” of “persoonlijke ontwikkeling” bestaat. Zo’n vak kan best areligieus van insteek zijn juist om open te kunnen staan voor zo veel mogelijk mensen. Of misschien is dit vak de ideale gelegenheid om op zoek te gaan naar overeenkomsten in plaats van verschillen. Hoedanook mensen leren praten, begint vooral met de bereidwilligheid om te luisteren. De primaire vraagstelling zou kunnen zijn: “Aan wat heb je concreet behoefte als je jezelf van het leven wil beroven?” Klinkt banaal… maar toch: dan luisteren is de boodschap.

Sinds enige jaren werk ik als psychotherapeut en krijg ik wel wat mensen over de vloer die dan toch de drempel over durven. Aan die stap is meestal wel al een hele lijdensweg aan vooraf gegaan. Niet alleen door de aandoening zelf, maar ook door de schuld – en schaamtegevoelens die haast inherent lijken te zijn aan dit soort kwalen. Velen komen dan ook op aanraden van hun partner, die als vertrouwenspersoon voelt dat de situatie boven haar of zijn hoofd groeit. Alles start met de bereidwilligheid van te praten en zich uit te willen drukken. Maar daarvoor heb je een vocabulaire nodig die het mogelijk maakt om jouw gevoelens in woorden om te zetten. Niet iedereen is een vriend van de poëzie.

De vraagstelling schuift dus eerder op naar “Hoe leer je mensen te praten over zaken waar ze zich voor schamen ? Of schuldig voor voelen ?” Ik tracht mensen altijd gerust te stellen door te zeggen dat ze niet alleen zijn en de harde cijfers spreken mij zeker niet tegen. Ook vertel ik hen dat praten helpt en pillen alleen niet. Dat jezelf kwetsbaar durven opstellen niet hetzelfde is als zwak zijn. En ook dat als het even niet meer goed lukt dat niet wil zeggen dat dat zo hoeft te blijven. Mensen kunnen veranderen als ze dat willen en als ze nieuwe inzichten willen krijgen en als ze andere zaken willen uitproberen. Het is een en-en-en verhaal.

Ik ben niet alleen psychotherapeut, maar ook ervaringsdeskundige: op mijn 19e ging bij mezelf het licht volledig uit na een eenzaam jaar op kot, een gefaald studiejaar, een stukgelopen relatie, het wegvallen van mijn vriendenkring en hoogoplopende ruzies met mijn broers en ouders. Mij kwam het toen als logisch voor om mijn leven te beëindigen: zoals je een rotte appel uit de mand verwijdert om te verhinderen dat hij de andere appels aantast. Nu, als 52-jarige, weet ik dat ik toen door een grondige crisis ging die eigenlijk behandeling nodig had. Mijn ouders echter schaamden zich dood voor mijn wanhoopsdaad en hoopten dit voorval te kunnen toedekken met de mantel der liefde zoals dat dan zo mooi heet. Het gevolg was dat ik geen of nauwelijks therapie kreeg in combinatie met een karrevracht pillen plus dat iedereen er het stilzwijgen toe deed over mijn zogenaamde “voorval”. Er was toen geen sprake van een Selah Sue. Of een Peter Adriaenssens. Mijn ouders probeerden ook maar te doen wat hen best leek: zij waren hoogstwaarschijnlijk even radeloos als ik toen. Maar alles onder de mat proberen te vegen leek achteraf niet de goede aanpak op zijn zachts uitgedrukt.

Toen ik op mijn 45e mijn studies psychologie afwerkte werd ik rond mijn oren geslagen met het ene inzicht na het andere: heel laat dus, maar niet te laat. Die onverzorgde psychische wonde mondde uit in een verwoestende burn-out en ik werd gedwongen om mijn leven opnieuw uit te tekenen. Het wil nu zo zijn dat eender welke ziekte (psychisch en fysiek) best te behandelen is in haar prille stadium. Maar schuld – en schaamtegevoelens, onze cultuur… welke redenen dan ook zorgen ervoor dat we die ziekte gaan maskeren of verbergen. Onderhuids woekert de ziekte echter verder. De meeste mensen laten zich dan ook alleen maar behandelen als ze het alleen niet meer redden of hun partner zo radeloos is geworden dat ze hen haast dwingen om in therapie te gaan. In vele gevallen is de ziekte dan een complex kluwen van klachten en problemen geworden. Wat ik wil zeggen is dit: voor buikpijn ga je ook naar de huisdokter. Onbehandeld kan die buikpijn ook resulteren in een maagontsteking. Een schommeling in jouw stemming hoeft nog geen reden te zijn voor paniek, maar evenmin is het geen reden om niet eens bij een therapeut aan te kloppen.

De overheid laat het echter na om therapie algemeen en totaal terug te betalen, waardoor therapie een luxeproduct blijft voor velen. De huidige terugbetalingen door de ziekenfondsen zijn een goed initiatief maar blijven ruim onvoldoende om deze dramatische cijfers naar beneden te halen. Eveneens laat de overheid het na om beroepen in de geestelijke gezondheidszorg te beschermen, zodat eerstelijnsopvang nog steeds door vrijwilligers of twijfelachtige figuren moet worden uitgevoerd. De sence-of-urgency lijkt nog niet te zijn doorgedrongen tot de beslissingsmakers in de politiek en de (geestelijke) gezondheidszorg. Bedrijven doen onvoldoende om burn-outs te voorkomen en mensen optimaal te begeleiden bij hun come back. Heel wat organen schieten ruim te kort en mensen zoeken hun heil in selfcare of zelfzorg. Als je zelf het bos door de bomen niet meer ziet, ben je zelf niet altijd in staat om een objectief beeld van jezelf te vormen of om ervoor te zorgen dat je de juiste hulp vindt, laat staan die hulp zelf biedt. Zoek hulp is mijn boodschap.

De eerstelijnshulp en vertrouwenspersoon bij uitstek is dan ook de huisarts, maar deze is overbevraagd en zou makkelijker moeten kunnen doorverwijzen naar therapeuten. Samenwerking zou eenvoudiger moeten gemaakt worden waardoor de doorverwijzing op zich drempelverlagend zou moeten werken. Als je pijn hebt aan neus, keel of oren ga je zonder je vragen te stellen naar de specialist op dat vlak. Maar wel graag na doorverwijzing van de huisarts. Hetzelfde moet gebeuren bij depressie, angst… waarbij een doorverwijzing naar een psychotherapeut even evident wordt als naar een andere specialist. De huisarts kan deze mentaliteitsverandering mee helpen bewerkstelligen.

Het structureel probleem vraagt om een gestructureerde aanpak: goede opvang en vormingen zijn voorhanden evenals goede begeleiding, coaches en therapeuten beschikbaar zijn. Deze mensen moeten hoogstnodig erkenning, waardering, ondersteuning en bescherming krijgen in hun job. Waar hulpverleners al lang op wijzen vraagt nu dringend om interventie van verschillende instanties. Of houden ook zij de omerta in stand ?

Lees meer op innerfreedom.be